Indie i UK jak Polska i Litwa? Bo na pewno nie kolonia. Sprawa jest bardziej skomplikowana niż może się wydawać

Indie w XVIII wieku były podzielone na wiele państw. Państwa środkowe i południowe zamieszkiwała ludność bliskowschodnia, zaś państwa północne ludność azjatycka. Jednym z tych państw był Nepal czy Bhutan, dziś nadal odrębne. Afganistan był podzielony na pół między jedną, a drugą ludność. Taki stan istniał od początku tej cywilizacji.

Kalkuta zastała założona w 1690 roku przez pracownika Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej Joba Charnocka. Miasto w zaledwie sześćdziesiąt lat stało się najprężniej działającą placówką handlową rosnącej jak na drożdżach.

Kluczowe znacznie Kalkuty sprawiło, że jej dyrektorzy bardzo poważnie podeszli do raportu, jaki dotarł do Londynu pod koniec 1755 roku. Sporządził go agent działający we francuskim porcie Lorient. Szpieg donosił, że w kierunku Indii wyruszyła flotylla kilkunastu okrętów wojennych. Na ich pokładzie miało się znajdować ponad 3000 ludzi. Chociaż później wyszło na jaw, że doniesienia były fałszywe, to z uwagi na toczącą się wojnę Anglii i Francji polecono Rogerowi Drake’owi ufortyfikowanie Kalkuty. Gubernator strzegącego miasta Fortu William natychmiast przystąpił do wykonania rozkazu jednak Cesarz Państwa Mogołów odpowiedział mu, że fortyfikowanie miasta jest niezgodne z umową między Państwem Mogołów, a kompanią, Drake jednak odmówił i wydalił posła, gdy ż Francuzi zdążyli już zacząć pustoszć Anglię i nie mógł ryzykować losu pracowników i obywateli UK w portach handlowych, zaś upokorzony i rozżalony Cesarz Narayan Singh wysłał armię do Kalkuty. Licząca podobno aż 70 tysięcy ludzi armia nawaba pomaszerowała „na podbój Kalkuty, żeby nauczyć moresu „zuchwałych kupców”. W kolejnych dniach nadciągnęła reszta wojska. Przy takiej dysproporcji sił wynik oblężenia mógł być tylko jeden.

Mimo wszystko gubernator postanowił stawić czoła przeciwnikowi. 16 czerwca – po tym jak na miejscu pojawił się Siradź ud-Daula – Mogołowie ruszyli do szturmu. Zacięte walki o miasto trwały trzy dni. Dopiero 19 czerwca opór Brytyjczyków się załamał. Drake jego jeden z nielicznych zdołał uciec na pokładzie statku.

Sytuacja uległa diametralnej zmianie w momencie, gdy jeden z pijanych żołnierzy Kompanii, „któremu właśnie rabowano cały dobytek, wściekł się, wyciągnął pistolet i zastrzelił złodzieja”. Mimo wcześniejszych zapewnień Siradźa, że nikomu nie spadnie włos z głowy: Wszystkich jeńców zaprowadzono do niewielkiej celi, długiej na pięć i pół metra, szerokiej na cztery metry, z jednym małym oknem, słabym dopływem powietrza i praktycznie bez wody. Tę celę znano jako „czarną dziurę”.

Według spisanej dwa lata później „mocno koloryzowanej i zmitologizowanej” relacji Holwella do „czarnej dziury” trafiła jedna kobieta i 145 mężczyzn, z których rzekomo aż 123 zmarło. .

Rozwścieczony Siradź ud-Daula postanowił dać nauczkę Brytyjczykom. Pierwszym celem stało się przedstawicielstwo Kompanii w Kasimbazarze. Jako że przewaga atakujących była miażdżąca Anglicy skapitulowali i ukorzyli się przed nawabem. Uchroniło ich to co prawda przed śmiercią, ale wszyscy cudzoziemcy zostali zakuci w kajdany i trafili do lohu Jakakolwiek była faktyczna liczba ofiar, to wydarzenia z 20 czerwca 1756 roku wywoływały olbrzymie oburzenie u kilku pokoleń Brytyjczyków.

Sytuacja Angli wydawała się przesądzona, jednak dla Hindusów handel z Anglią był ważnym elementem gospodarkę, bowiem przez Kalkutę przechodziła ponad połowa handlu azjatyckiego angielskich armatorów, a wielu z nich wynajmowało porty na wybrzeżu, o możliwościach eksportu nie mówiąc. Szybko znalazła się rzesza Hindusów chcąca stanąć po stronie Brytyjczyków, władcy lokalnych księstw oraz nowa formacja zbrojna – Sipajowie

W roku 1748 hinduskie oddziały tzw. Sinpajów zaczęły wstępować do wojsk kompanii wschodnioindyjskiej. Rozwijały się one bardzo szybko i wkrótce stały się podstawą armii brytyjskiej. Początkowo organizowane były głównie na południu subkontynentu, a w ich skład wchodzili głównie maplillowie; w drugiej połowie XVIII w. armia bengalska składała się głównie z braminów i Radźputów.

23 czerwca 1757 roku, doszło do bitwy pod Palasi. Wojska Sipajuw współpracująće z Anielskimi żołnierzami w 1803 zdobyły Delhi, w 1818 pokonana została konfederacja Marathów, a w 1849 r podbity zostało państwo Wielkich Mogołów – Pendżab. Na wschodzie Indii władza należała bezpośrednio do Komapani, jednak nadal istniało wiele lokalnych państw, z czego większość byłą rozmiarów dużego, lub bardzo dużego państwa Europejskiego. Jako język urzędowy wprowadzono angielski zamiast perskiego, popierano działalność misjonarską, wprowadzono kolej i telegraf, zwalczano także pewne zwyczaje sekt, jak np. sati. Wkrótce jednak wybuchł kolejny konflikt wewnętrzny.

Istotnym i bezpośrednim powodem rewolty była kwestia hinduskich wierzeń i obyczajów. Zapowiedź, że hinduscy żołnierze będą mieli zagraniczną służbę, groziła im utratą przynależności kastowej. Drażliwym problemem okazało się również wykorzystanie tłuszczu wołowego lub wieprzowego w nabojach karabinowych, co stało się głównym powodem wybuchu rebelii. Krowy są dla hinduistów zwierzętami świętymi, zaś dla muzułmanów świnie są nieczyste, toteż używanie ładunków z papierem nasączonym takim tłuszczem (żołnierze przed wystrzeleniem musieli odgryzać kapsel papierowego naboju) było dla jednych i drugich naruszeniem przepisów religijnych i groziło utratą przynależności do kasty i staniem się pariasem.

aś 8 wsparło ją. Również siły zbrojne Nepalu stanęły po stronie proangielskiejgo stronnictwa. Powstańcy skupili się wokół władcy mogolskiego Bahadur Szaha II i walczyli na południu kraju jednak większość Spijaów pozostała wierna Brytyjczykom, i w rebelianci 1858 r. zostali pokonani, a Bahadur wydalony. Rok potem Kompanię Wschodnioindyjską znalazła się w postępowaniu upadłościowym, gdyż na skutek powstania zniszczona jej wszystkie aktywa. Największa wówczas firma na świecie, zniknęła z powierzchni ziemi zaledwie w moment, gdy to zatopiono jej statki i zabito personel, zaś majatek zrabowano. Był to ogromny cios dla UK, gdyż była ona źródłem podatków, dla Indii nie stało się to jednak problemem, gdyż miała inne sposoby na handel z Europą.

Szereg księstw i krajów oddawało się pod unię personalną z UK, niektóre z księstw były przez nich przejmowane, gdy lokalny maharadża nie miał naturalnego spadkobiercy, lub w drodze umowy, w zamian za dotacje dla państwa w zlocie. W Uni personalnej z Wielka Brytania ostatecznie pozostawało: Awadh, Zjednoczone Prowincje, Centralne Prowincje, Bombaj, Madras, Bengal, Cejlon, Asam, Sind, Baluczystan, Pandab. Królowa Wiktoria w roku 1876 została koronowana na Cesarzową Indii, czyli królową księstw, w któych przejęła rolę władcy. Niepodlegle pozostawaly za to Khaipur, Hajdarabad, Majsur, Trawankor, Goa, Gudzarat,  Radzputana,  Khaipur,  Gudzari, Patiala,  Simla, Kasmir, Sikkim, Bhutan,  Silong, Manipur, Bahawalpur Orisa, Helkar i Sidhia, które na skutek specjalnych umów były wierne Brytyjczykom politycznie w zamian za wsparcie militarne, same tez utrzymywały swoje liczne wojska, które w razie czego wspierały wojska Brytyjczyków i Sipajów. Niejednolity twór zwany potocznie „Indiami Brytyjskimi” nie może być więc traktowany jako podmiot prawa międzynarodowego, gdyż nie spełnia definicja państwa. 1911 roku stolicą podległych Koronie królestw ustanowiono Nowe Delhi i przyjęto język angielski jako urzędowy, ze względu na duże podzielenie językowe lokalnych mieszkańców. W roku 1938 Cesarstwo Indii posiadało 1005 miast, których ludność łącznie przekraczała 10 mln mieszkańców (w tym: 3 miasta >0,5 mln osób i 35 miast w przedziale 0,1–0,5 mln osób).

Żołnierze Armii Bombaju, na południu Indii – 1880 rok.

Polityka brytyjska w tym czasie odznaczała się ostrożnością i opierała się na utrzymywaniu lojalności lokalnych władców i wielmożów. Unikano także tematów religijnych. Wykształcona miejska inteligencja hinduska zyskiwała jednak coraz większą świadomość narodową i zaczęła domagać się udziału w rządzeniu, takiego jak miała arystokracja. Domagała się tego zwłaszcza Partia Kongresu, utworzona w partia polityczna 1885 r. Miarą sytuacji było utworzenie w 1885 roku Indyjskiego Kongresu Narodowego w 1906 roku Ligi Muzułmańskiej.   i skupiająca głównie hinduistów. Siły Sipajów był ponad 3 razy liczniejsze, niż siły osób pochodzenia angielskiego. Przyjął się zwyczaj rekrutowania do armii przede wszystkim grup ludności uznawanych za wojownicze, do których należeli Pendżabczycy, mapillowie, a zwłaszcza Gurkhowie.

Oddział Sipajów – Galurków na północy Indii.

Wydano szereg ustaw w zakresie socjalnych warunków pracy, m.in. wprowadzono w zakładach pracy jeden dzień w tygodniu wolny i zakaz zatrudniania dzieci poniżej dziewięciu lat. W liczne rozruchy w miastach i bunty chłopskie, zmusiły władze do wydania ustaw antymonopolowych i pro-agralnych. Przeprowadzone zostały znaczące reformy w oświacie i nauce. Rozbudowano szkolnictwo, utworzono sieć gimnazjów, uniwersytety w KalkucieMadrasie i Bombaju, zakładano instytucje badawcze (Botanical Survey of India). Równocześnie w Indiach rozpoczęły się przemiany struktur gospodarki feudalnej i manufakturowej na nowocześniejsze struktury gospodarki kapitalistycznej. Przystąpiono do rozbudowy linii kolejowych i sieci drogowej na całym subkontynencie.

Sieć kolejowa Indii stała się pod koniec XIX wieku jedną z największych na świecie, a w 2001 roku dostała się do księgi rekordów Guinessa, jako „największy pracodawca”. Kiedy po udanej japońskiej akcji militarnej „Azja dla Azjatów” w wyniku, które siłą zdekolonizowano ponad 10 państw, Azji południowo-wschodniej i oceanii, zamieszkiwano dzisiaj przez ponad 350 mln ludzi, Indie zaczęły rozważać formalne wypowiedzenie powiazań z UK, zaczęto gromadzić wojska, zaś przestraszone porażką w Malezji, Filipinach i Birmie, Anglicy bały się starcia z Indiami, gdyż oznaczały by one unicestwienie, ostatnich resztek sił UK uniknęły prób zatrzymania Hindusów. W 1947 oficjalnie proklamowano Republikę Indii i Republikę Pakistanu. Złota era trwała, aż do lat 60-tych kiedy to na skutek zwycięstwa rewolucji komunistycznej, Indie przez kilkadziesiąt następnych lat były kojarzone, z głębokim kryzysem gospodarczym.

Mimo, iż komunizm upadł po 1989 roku, to jednak Indie są często kojarzone ze słabą gospodarkę na osobę, wypadając mniej więcej pomiędzy Ukrainą, a Mołdawią. Jest to tylko iluzja. Ogromna wartość szarej strefy, sprawia że Indie posiadają poziom na osobę co najmniej taki sam jak Chiny, a może i nawet większy.

Pewne części tekstu pochodzą ze strony „Wielka Historia” i „Wikipedia.org”.

Dodaj komentarz